Tòa án Islamabad buộc PESCO chi trả cho bé gái chín tuổi mất hai tay vì điện giật

Phán quyết của Tòa án Cấp cao Islamabad được công bố trong một buổi sáng mùa thu, nhưng dư âm của nó vang tới một ngôi làng nhỏ ở Pir Qila, huyện Charsadda, tỉnh Khyber Pakhtunkhwa. Tại đó, vào tháng 7 năm 2026, một bé gái chín tuổi tên Lubaba đã mất đi đôi bàn tay sau khi một đường dây điện đứt rơi xuống khu vực cô bé sinh sống. Bốn năm sau, câu hỏi mà tòa án phải trả lời không còn là ai đã để sợi dây rơi xuống, mà là ai phải chịu trách nhiệm cho phần đời còn lại của một đứa trẻ. Thẩm phán Azam Khan, trong phán quyết của mình, đã bác đơn kháng cáo của Công ty Cung cấp Điện lực Peshawar (PESCO) — đơn vị phân phối điện thuộc sở hữu nhà nước của Pakistan. Với quyết định này, tòa giữ nguyên chỉ đạo rằng PESCO phải chi trả cho việc đánh giá y tế, lắp đặt tay giả, điều trị và phục hồi chức năng cho Lubaba. Trong trường hợp các cơ sở trong nước không đáp ứng được, công ty phải tính tới phương án đưa cô bé ra nước ngoài điều trị. Khoản này mang tính nghĩa vụ dân sự, được xác lập qua nhiều tầng bậc của bộ máy nhà nước Pakistan. Để hiểu vì sao phán quyết có sức nặng, cần nhìn lại chuỗi ba tầng đã dẫn tới nó. Ngày 24 tháng 10 năm 2026, Thanh tra Liên bang — cơ quan giải quyết khiếu nại theo luật định — đã ra chỉ đạo buộc PESCO bồi thường cho gia đình Lubaba. Sau đó, Văn phòng Tổng thống ban hành chỉ thị yêu cầu công ty cung cấp dịch vụ điều trị, và chính chỉ thị này là đối tượng của đơn kháng cáo mà PESCO đệ trình. Khi Tòa án Cấp cao Islamabad bác đơn kháng cáo, tòa khẳng định lại rằng chỉ thị của Tổng thống là đúng và có hiệu lực. Điểm đáng chú ý nằm ở cách tòa án định nghĩa trách nhiệm. Tòa nhấn mạnh rằng các công ty phân phối điện có nhiệm vụ cung cấp điện, đồng thời phải bảo vệ tính mạng con người và bảo đảm các yêu cầu an toàn. Đây là một nguyên tắc về nghĩa vụ chăm sóc — một chuẩn mực pháp lý có thể được viện dẫn trong nhiều vụ việc tương tự, chứ không chỉ dừng lại ở một gia đình cụ thể. Khi một đơn vị nắm giữ hạ tầng thiết yếu, quyền lực đi kèm với trách nhiệm, và trách nhiệm ấy không thể bị giới hạn ở việc thu tiền điện mỗi tháng. Về phía PESCO, công ty đưa ra lập luận rằng mình không phải bên chịu trách nhiệm chính. Đáng chú ý hơn, trong quá trình xét xử, công ty thừa nhận khu vực xảy ra tai nạn có nhiều đường dây đấu nối trái phép. Lập luận này, nhìn từ một góc độ khác, lại mở ra một câu hỏi lớn hơn: nếu tình trạng đấu nối trái phép phổ biến đến vậy, thì ai là người phải phát hiện và ngăn chặn chúng? Việc viện dẫn sự tồn tại của các đường dây trái phép để giảm nhẹ trách nhiệm lại vô tình thừa nhận một lỗ hổng trong công tác quản lý an toàn của chính đơn vị vận hành lưới điện. Chuỗi sự kiện pháp lý còn cho thấy một lịch sử tố tụng phức tạp. Khiếu nại ban đầu từng được chấp thuận, nhưng các kết luận sau đó đã bị rút lại trong một lần xem xét lại, trước khi chỉ thị của Tổng thống khôi phục nghĩa vụ bồi thường. Điều này cho thấy câu hỏi về trách nhiệm đã trải qua nhiều lần tranh cãi. Việc tòa án cuối cùng đứng về phía đứa trẻ vừa là một thắng lợi pháp lý, vừa là một tín hiệu về cách bộ máy nhà nước ưu tiên quyền lợi của những người yếu thế nhất. Ở một khía cạnh khác, vụ việc phản ánh một vấn đề rộng hơn về an toàn hạ tầng điện tại nhiều khu vực của Pakistan. Tình trạng đấu nối trái phép, dây dẫn xuống cấp và thiếu bảo trì không phải là chuyện cá biệt. Khi những sự cố như vậy xảy ra, nạn nhân thường là những cư dân nghèo, sống ở những khu vực mà việc tiếp cận lưới điện chính thức còn hạn chế. Bé Lubaba là một trong những trường hợp như thế, và cái giá cô bé phải trả — đôi bàn tay — là không thể đảo ngược. Nhìn rộng hơn, các vụ kiện tương tự ở nhiều quốc gia cho thấy một mô thức quen thuộc: đơn vị vận hành hạ tầng thường phủ nhận trách nhiệm cho tới khi bị cơ quan tài phán buộc phải nhận. Sự khác biệt nằm ở chỗ liệu hệ thống có đủ tầng kiểm soát độc lập để đưa vụ việc đi tới cùng hay không. Trường hợp của Lubaba đi qua ba tầng — thanh tra, tổng thống, và tòa án — và đó chính là điều khiến nó trở thành một tiền lệ đáng chú ý, thay vì chỉ là một tin ngắn rồi trôi đi. Về mặt tài chính, bài báo không nêu con số bồi thường cụ thể. Sự im lặng đó cũng có ý nghĩa: đây là một câu chuyện về trách nhiệm và tiền lệ, hơn là một câu chuyện về những con số. Điều đáng lưu tâm là nghĩa vụ này có thể kéo dài nhiều năm, bởi quá trình phục hồi chức năng cho một đứa trẻ mất hai tay sẽ tiếp diễn khi cô bé lớn lên, bao gồm việc thay thế tay giả theo thời gian. Khoản này không dừng ở một lần chi trả, mà là một cam kết dài hạn. Có một điểm cần nhìn thẳng: nếu các công ty điện lực chỉ bị buộc phải hành động sau khi một tai nạn thương tâm xảy ra, thì cách tiếp cận đó là bị động. Một phán quyết có thể giải quyết trường hợp của Lubaba, nhưng nó không tự động bịt được những lỗ hổng an toàn đang tồn tại trong hệ thống. Giá trị thực sự của vụ việc nằm ở chỗ nó đặt ra một chuẩn mực: hạ tầng thiết yếu phải đi kèm với nghĩa vụ chủ động bảo vệ con người, thay vì chỉ đối phó với hậu quả. Với Thẩm phán Azam Khan, việc chỉ định bé Lubaba được đánh giá tại Viện Y học Phục hồi Chức năng Lực lượng Vũ trang (AFIRM) ở Rawalpindi là một bước cụ thể trong quá trình thực thi. Việc chuyển từ phán quyết trên giấy sang hành động thực tế là phần khó nhất, bởi giữa quyết định của tòa và việc một đứa trẻ thực sự nhận được đôi tay giả là cả một chặng đường. Tuy nhiên, việc tòa án bác đơn kháng cáo đã đóng lại một cánh cửa trốn tránh trách nhiệm. Điều này đưa chúng ta trở lại với câu hỏi cốt lõi. Một xã hội được đánh giá qua cách nó đối xử với những người dễ bị tổn thương nhất, hơn là qua những gì nó tuyên bố. Bé gái chín tuổi ở Charsadda không có tiếng nói trong các phòng xử án, không có luật sư riêng, và không có quyền lực để buộc một tập đoàn nhà nước phải lắng nghe. Nhưng qua ba tầng bậc — thanh tra, tổng thống, và tòa án — tiếng nói đó đã được đại diện. Câu chuyện của Lubaba chưa khép lại ở phán quyết. Nó còn phụ thuộc vào việc PESCO có thực sự tuân thủ hay không, và vào việc liệu những khu vực từng để xảy ra tai nạn tương tự có được rà soát để ngăn chặn bi kịch tiếp theo. Phán quyết của Tòa án Cấp cao Islamabad là một điểm tựa, nhưng điểm tựa chỉ có giá trị khi có người đứng lên dựa vào nó.