Lê Thị Hằng và Lưu Đức Toản hoàn thành Tor des Géants 330 km: cú chạm mốc của ultratrail Việt Nam

Khi Lê Thị Hằng băng qua vạch đích ở Courmayeur lúc 138 giờ 40 phút, không có tiếng hô vang như những giải chạy phố quen thuộc. Khu vực về đích chỉ có gió núi, vài tình nguyện viên và ánh mắt của những người hiểu cô vừa đi qua 330 km với hơn 24.000 m dốc tích lũy. Ở Tor des Géants, về đích không phải là chiến thắng theo nghĩa thông thường. Về đích là một tuyên ngôn về sự bền bỉ. Tor des Géants, hay còn gọi là Cuộc đua của những người khổng lồ, diễn ra ở thung lũng Aosta, Italy, trong kỳ tổ chức từ 13 đến 19 tháng 9. Đây là giải ultratrail núi một chặng, không nghỉ theo chặng cố định. Các vận động viên phải tự quản lý việc chạy, ăn, ngủ và di chuyển qua hơn 20 đèo cao trên 2.000 m so với mực nước biển. Tổng độ cao tăng lũy tích vượt 24.000 m, tương đương gần ba lần đỉnh Everest tính từ chân núi. Giới hạn hoàn thành là 150 giờ, nhưng chỉ khoảng 60% người xuất phát về đích. Bốn mươi phần trăm còn lại bỏ cuộc hoặc bị loại vì quá giờ tại các trạm kiểm soát. Theo thông tin từ VnExpress, đoàn Việt Nam có ba người tham dự giải năm nay. Hai người về đích là Lưu Đức Toản với thời gian 137 giờ 50 phút và Lê Thị Hằng với thời gian 138 giờ 40 phút. Người thứ ba, một runner gốc Việt đang sống tại Pháp, đã không thể hoàn thành. Điều đó cho thấy ngay cả khi đã đủ điều kiện tham dự và có kinh nghiệm thi đấu quốc tế, việc vượt qua cự ly 330 km vẫn không được đảm bảo. Việc hai vận động viên Việt Nam cán đích trong khoảng thời gian cách mốc 150 giờ khoảng 11 đến 12 giờ là một dấu mốc đáng ghi nhận, nhưng cũng phản ánh mức độ khắc nghiệt của đường đua. Lê Thị Hằng đến từ Vũng Tàu. Trước Tor des Géants, cô đã hoàn thành Prenn Trail 250 km, Son La Ultra Trail 100 km và Vietnam Mountain Marathon 100 km. Lưu Đức Toản có thành tích dày hơn với các giải như UTMB, Mantra 116 km, ULJU Trail 9 Peaks 100 km và Mt Fuji 100 km. Chính Toản từng nói rằng dù đã chạy UTMB 100 km, cậu vẫn đánh giá Tor des Géants khó hơn nhiều lần. Nhận xét đó không phải lời nói suông. Nó xuất phát từ việc đã trải qua những đoạn đường vách núi không có dây bảo hộ, nơi một bước trượt có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Năm 2026, một vận động viên đã tử vong tại giải này do trượt chân và va đập vào đầu. Vì vậy, để hiểu thành tích của hai runner Việt Nam, cần đặt nó vào bối cảnh an toàn và rủi ro thực tế của giải đấu. Tôi không bao giờ đưa ra nhận định khi chưa nhìn vào con số. Kể cả khi lòng mách bảo khác. Nhìn vào bảng kết quả, người thắng cuộc nam là Jia Ju Zhao đến từ Trung Quốc với thời gian 65 giờ 55 phút 22 giây. Người thắng cuộc nữ là Katharina Hartmuth đến từ Đức với 67 giờ 10 phút 9 giây. So với họ, thời gian của Lưu Đức Toản và Lê Thị Hằng gần như gấp đôi. Khoảng cách khoảng 70 giờ so với nhóm dẫn đầu là rất lớn. Điều đó có nghĩa hai vận động viên Việt Nam nằm ở nhóm giữa hoặc nhóm cuối trong số những người về đích. Họ không tranh ngôi vô địch, nhưng họ đã hoàn thành một giải đấu mà gần một nửa số người xuất phát không thể hoàn thành. Đây là điểm quan trọng để tránh hiểu sai. Thành tích của Hằng và Toản là thành tích của sự sống sót và bền bỉ, không phải thành tích tốc độ. Với hơn 24.000 m dốc tích lũy và các đoạn đèo cao, thời gian 138 giờ không thể so sánh với một giải chạy siêu marathon trên đường bằng. Chạy trên đường phẳng, 300 km có thể hoàn thành trong khoảng 30 đến 40 giờ với runner chuyên nghiệp. Nhưng ở Tor des Géants, độ cao và thời tiết thay đổi liên tục giữa ngày nắng và đêm lạnh là những yếu tố quyết định chính. Vì vậy, cách đọc đúng là đây là một chiến công bền bỉ, không phải là một cú bứt phá cạnh tranh trước các elite toàn cầu. Một chi tiết đáng chú ý khác: khoảng cách giữa Lê Thị Hằng và Lưu Đức Toản chỉ khoảng 50 phút sau gần 139 giờ thi đấu. Trong một giải đấu có độ dài 330 km, mức chênh lệch này rất sát. Nó cho thấy sự tương đồng về thể lực và chiến thuật của hai người, hoặc có thể họ đã hỗ trợ nhau trong một số đoạn đường. Tuy nhiên, bài viết không cung cấp dữ liệu tách theo trạm, nên không thể xác nhận. Dữ liệu không phân biệt giới tính. Chỉ có định kiến mới làm điều đó. Khi một runner nữ về đích sát một runner nam cùng đoàn sau cự ly khắc nghiệt như vậy, câu chuyện đáng được kể một cách bình thường như hai vận động viên cùng hoàn thành. Nhưng trong bối cảnh thể thao Việt Nam, điều này càng có ý nghĩa vì nó cho thấy chiều sâu của phong trào chạy địa hình nữ đang phát triển. Nhìn vào hệ thống giải chạy nội địa, có thể thấy sự xuất hiện của Hằng và Toản tại Tor des Géants không phải là một cú nhảy cóc. Họ đã đi qua nhiều giải 100 km, 116 km, 250 km trước đó. Các giải như Prenn Trail, Son La Ultra Trail, Vietnam Mountain Marathon và ULJU Trail đã tạo ra một hệ sinh thái để runner Việt Nam tích lũy điểm kinh nghiệm. Đây là tín hiệu cho thấy cộng đồng ultratrail Việt Nam đang có nền tảng bài bản hơn, dù vẫn còn thiếu vắng sự hỗ trợ chính thức từ các tổ chức thể thao quốc gia. Từ góc độ xã hội học, tôi thấy đây là một câu chuyện về sự tự tổ chức. Không có đội tuyển quốc gia, không có huấn luyện viên được công bố, không có chương trình tập trung. Những runner này tự chọn giải, tự lo chi phí, tự xây dựng lịch trình và tự chịu trách nhiệm trước rủi ro. Điều đó khiến thành tích của họ mang giá trị cá nhân rất lớn, nhưng cũng đặt ra câu hỏi về sự bền vững. Một lần hoàn thành chưa tạo nên một thế hệ. Cần nhiều lần lặp lại, nhiều vận động viên hơn và dữ liệu tốt hơn để đánh giá liệu đây có phải là xu hướng hay chỉ là khoảnh khắc đơn lẻ. Về mặt an toàn, Tor des Géants chứa đựng rủi ro cao hơn nhiều so với chạy marathon đường phố. Đoạn đường vách núi không có dây bảo vệ, thời tiết thay đổi nhanh, và quy định không bắt buộc nghỉ theo chặng. Các trạm tiếp tế lớn cách nhau khoảng 50 km, điều đó có nghĩa runner phải tự mang đủ đồ, tự xử lý các tình huống y tế cơ bản trước khi đến trạm tiếp theo. Trong bối cảnh này, việc Hằng và Toản hoàn thành mà không có báo cáo chấn thương nghiêm trọng là một kết quả may mắn nằm trong sự quản lý rủi ro tốt. Tuy nhiên, không nên biến câu chuyện thành sự tôn thờ sự mạo hiểm. Cần nhấn mạnh rằng để tham gia giải đấu như vậy, runner phải có kinh nghiệm leo núi, kỹ năng tự cứu, trang bị bắt buộc và khả năng thích nghi độ cao. Một khía cạnh phản trực giác mà tôi muốn nêu ra: việc bài viết không công bố thứ hạng cụ thể của hai vận động viên Việt Nam có thể tạo ra ảo giác về vị trí cạnh tranh. Nếu chỉ đọc dòng tít “hoàn thành 330 km”, người đọc có thể nghĩ họ gần với nhóm dẫn đầu. Thực tế, khoảng cách với nhà vô địch là gấp đôi thời gian. Tôi cho rằng truyền thông nên đặt cạnh nhau hai con số: thời gian của nhà vô địch và thời gian của runner Việt Nam. Khi đó độc giả vừa thấy được sự khó khăn của giải, vừa thấy được giá trị của việc hoàn thành. Lời nhận xét bị bỏ qua năm nào, giờ thành bài giảng cho thế hệ sau. Tôi nhớ năm 2026, khi tôi viết về khoảng trống sau lưng hậu vệ trong bóng đá nữ, chỉ có 300 lượt đọc. Bây giờ, các dữ liệu về ultratrail cũng cần được phân tích một cách chi tiết tương tự, thay vì bị thu gọn vào những dòng cảm thán. Về quy định và doping, báo cáo không đề cập đến thông tin kiểm tra. Không có dấu hiệu vi phạm, nhưng cũng không có dữ liệu để xác nhận hoặc phủ nhận. Trong một giải đấu thuộc hệ thống quốc tế, việc tuân thủ quy tắc chống doping là bắt buộc, nhưng mức độ giám sát ở ultratrail núi thường không đạt đến độ dày đặc như điền kinh sân vận động. Điều quan trọng nhất ở đây là cả hai vận động viên đã về đích trong thời gian cắt giảm quy định, nghĩa là họ tuân thủ quy tắc cuộc đua. Giới hạn 150 giờ chính là bộ lọc hiệu quả nhất của Tor des Géants. Nó biến cuộc đua thành một bài kiểm tra tự quản lý liên tục, nơi người chạy phải biết khi nào nên dừng, khi nào nên ăn, khi nào nên chấp nhận giảm tốc để bảo toàn sức lực. Sự kiện này cũng có giá trị lan tỏa tới ngành thể thao Việt Nam. Mức độ quan tâm đến chạy địa hình đang tăng, thể hiện qua số lượng giải đấu trong nước và số lượng runner Việt Nam tham dự các giải quốc tế. Một kết quả hoàn thành tại Tor des Géants có thể trở thành điểm tựa cho chiến lược marketing của các thương hiệu giày dép, trang phục thể thao và thiết bị dinh dưỡng. Nhưng tác động này vẫn còn nhỏ so với hệ sinh thái bóng đá hay điền kinh chuyên nghiệp. Đây là một thị trường ngách đang phát triển, chưa phải là một ngành công nghiệp lớn. Câu hỏi lớn hơn nằm ở hướng đi của ultratrail Việt Nam. Liệu chúng ta sẽ có thêm nhiều runner hoàn thành các giải 200 km, 300 km trong ba năm tới? Liệu các nhà tổ chức trong nước có dám nâng cấp cự ly lên 250 km, 300 km để tạo điều kiện tích lũy điểm quốc tế? Nếu có, thành tích của Hằng và Toản hôm nay sẽ không chỉ là một mốc đơn lẻ, mà là nền móng cho một thế hệ vận động viên bền bỉ hơn. Nếu không, câu chuyện sẽ nhanh chóng bị lãng quên như những kỷ lục chạy bộ vô thưởng vô phạt trong quá khứ. Với tư cách là một người theo dõi thể thao nữ và thể thao bền bỉ nhiều năm, tôi muốn nhìn nhận sự kiện này bằng sự điềm tĩnh cần thiết. Lê Thị Hằng và Lưu Đức Toản đã làm một điều phi thường: họ chiến thắng chính sự mệt mỏi, chiến thắng nỗi sợ độ cao, chiến thắng cảm giác muốn bỏ cuộc sau hàng trăm giờ di chuyển. Họ không cần phải đứng ở vị trí đầu bảng để câu chuyện của họ có giá trị. Họ đứng ở vạch đích của một giải đấu mà chỉ 60% người tham dự có thể chạm đến. Đó là một cột mốc đáng tự hào, nhưng đồng thời là một lời nhắc rằng thể thao bền bỉ không đo bằng huy chương vàng. Nó đo bằng khả năng tiếp tục bước đi khi mọi bộ phận trên cơ thể đều kêu gọi dừng lại. Tôi nhớ có lần khán đài trống vắng trong thời gian dịch bệnh, tôi nghe rõ hơn tiếng bước chân của chính mình. Có lẽ đó là lý do tôi thấm thía hơn với những giải đấu không có khán giả reo hò như Tor des Géants. Trên những con đèo lạnh giá, chỉ có tiếng gió và nhịp thở. Không ai vỗ tay, không ai gọi tên. Nhưng khi Hằng và Toản về đích, họ mang theo một thông điệp rất rõ: ultratrail Việt Nam đang đi, và không chờ đợi sự công nhận từ bất kỳ ai. Họ tự mở đường. Trên những con dốc đá của dãy Alps, hai cái tên Việt Nam đã được ghi lại trong danh sách những người hoàn thành Tor des Géants năm nay. Đó là một sự thật lịch sử nhỏ, nhưng có thể là khởi đầu của một hành trình dài.