Amy Hunt, 22,16 giây và khúc cua Brussels: Khi đôi chân mỏi sau tiếng súng xuất phát

Hai mươi mét cuối cùng là nơi mọi thứ lộ nguyên hình.

Ở chung kết Diamond League trên đường chạy Brussels, Amy Hunt đã vào khúc cua theo cách mà rất ít vận động viên nữ còn giữ được vào đầu tháng Chín. Cô nói với phóng viên sau đường đua rằng đó "có lẽ là một trong những đường cong đẹp nhất tôi từng chạy". Nhưng cũng chính cô thừa nhận hai mươi mét cuối, đôi chân đã không còn giữ nổi nhịp như ở khúc cua, và cô gọi đó là hệ quả của một mùa giải dài.

22,16 giây. Vị trí thứ ba. Kém kỷ lục cá nhân đúng 0,08 giây.

Tôi ngồi lại rất lâu sau khi bảng điện tử đã tắt. Điều khiến tôi không rời mắt khỏi màn hình không phải con số, mà là khoảng cách giữa hai câu nói của cùng một con người: kiêu hãnh về khúc cua, và thành thật về sự mỏi mệt. Phần lớn câu chuyện thể thao đỉnh cao nằm đúng ở khoảng cách ấy.

Một mùa giải dài được gói trong một chặng đua

Cuộc đua 200m nữ tại chung kết Diamond League ở Brussels diễn ra trong bối cảnh mà bất kỳ ai theo dõi điền kinh đường chạy đều hiểu: đây là chặng cuối của chuỗi thi đấu dài nhất trong năm. Các vận động viên đến Brussels không còn ở trạng thái tươi mới của tháng Năm. Họ đến bằng đôi chân đã chạy qua hàng chục lần xuất phát, qua những buổi tập nặng, qua những chuyến bay xuyên múi giờ, và qua những giải đấu mà mỗi lần bước vào đường chạy là một lần cơ thể phải trả nợ.

Với Amy Hunt, mùa giải ấy còn đặc biệt hơn thế.

Chỉ vài tuần trước chung kết Diamond League, cô vừa giành bốn huy chương vàng tại Giải vô địch châu Âu tổ chức ở Birmingham. Bốn huy chương vàng trong một kỳ giải không phải chuyện nhỏ. Nó có nghĩa là cô đã phải vào đường chạy, hồi phục, rồi lại vào đường chạy, trong một chu kỳ mà khoảng cách giữa các lần thi đấu ngắn đến mức cơ thể gần như không có thời gian tái tạo thật sự. Ai từng theo dõi các giải vô địch trong nhiều năm đều biết cảm giác đó: bạn không còn chạy bằng năng lượng tích lũy, bạn chạy bằng những gì còn sót lại.

Vậy mà Hunt đến Brussels và chạy 22,16 giây, thành tích tốt nhất của cô trong cả mùa giải, chỉ kém kỷ lục cá nhân 0,08 giây.

Để hiểu vì sao con số ấy đáng được nói tới nhiều hơn là một dòng kết quả, cần đặt nó cạnh hai cái tên đứng trên cô ở chung kết: Julien Alfred về nhất với 21,79 giây, và Kayla White về nhì với 22,00 giây. Alfred, với 21,79 giây, đang là người phụ nữ chạy 200m nhanh nhất trong năm. Trong một mùa giải mà ngôi đầu thuộc về một vận động viên ở đẳng cấp như vậy, việc Hunt bám ở vị trí thứ ba với cách biệt không quá lớn so với người thứ hai, và tự phá thành tích tốt nhất mùa giải của chính mình vào thời điểm cuối mùa, là một tín hiệu không thể xem nhẹ.

Đường cong, và cái cách người ta nói về nó

Có một chi tiết trong phát biểu của Hunt mà tôi đọc đi đọc lại nhiều lần: cô dành lời khen cho khúc cua của mình trước khi nói tới bất cứ điều gì khác.

Trong chạy 200m, khúc cua không phải là phần trang trí. Nó là nơi phân chia trình độ. Một vận động viên có thể có tốc độ tuyến tính rất tốt nhưng vẫn mất vị trí ở khúc cua, bởi khúc cua đòi hỏi khả năng giữ thăng bằng trong khi cơ thể nghiêng theo quỹ đạo, đòi hỏi sự phối hợp giữa tay và chân mà tốc độ thuần túy không thể bù đắp, và trên hết đòi hỏi sự tự tin: bạn phải dám đẩy lực xuống đường chạy khi biết rằng nếu thả lỏng dù chỉ một nhịp, bạn sẽ bị đẩy ra ngoài đường đua.

Khi một vận động viên nói rằng khúc cua của mình "có lẽ là một trong những đường cong đẹp nhất tôi từng chạy", đó không phải là câu khen ngoại giao. Đó là một tuyên bố kỹ thuật. Nó có nghĩa là ở phần khó nhất của chặng đua, cơ thể cô phản ứng đúng như cô muốn.

Tôi đã dành nhiều năm theo dõi các đường chạy và học cách đọc chúng qua nhịp hít thở của vận động viên hơn là qua đồng hồ bấm giây. Khi ai đó nói về khúc cua theo cách ấy, tôi hiểu rằng phần kỹ thuật của buổi thi đấu đã hoàn thành đúng kế hoạch. Vấn đề nằm ở chỗ khác: hai mươi mét cuối.

Đó là nơi sự mỏi mệt xuất hiện, và đó là nơi câu chuyện của Hunt trong mùa giải này thực sự bắt đầu.

0,08 giây không phải là một con số nhỏ

Có một cách đọc rất phổ biến trong giới quan sát nghiệp dư: 0,08 giây là khoảng cách nhỏ, gần như không đáng kể. Tôi không đồng ý.

Ở cự ly 200m, 0,08 giây tương đương với một sai lệch nhỏ về nhịp bước, một khoảnh khắc thả lỏng ở góc cua, hoặc một lần đôi chân không giữ được tần suất trong giai đoạn cuối. Và trong trường hợp của Hunt, chính cô đã chỉ ra nguyên nhân: sự mỏi mệt tích lũy từ một mùa giải dài. Điều đó có nghĩa là khoảng cách 0,08 giây ấy không phải là giới hạn năng lực, mà là giới hạn của hoàn cảnh.

Đây là điểm tôi muốn nhấn mạnh, và cũng là điểm mà những bản tin kết quả thường bỏ qua: một thành tích cuối mùa, đạt được trong trạng thái mệt mỏi, chỉ kém kỷ lục cá nhân 0,08 giây, thực chất là một tín hiệu mạnh hơn nhiều so với một thành tích ngang bằng kỷ lục đạt được khi cơ thể sung mãn. Bởi nó cho thấy nền tảng kỹ thuật và nền tảng thể lực của vận động viên đã được nâng lên một mức mới, đủ để chống đỡ ngay cả khi cơ thể không ở trạng thái tốt nhất.

Nói cách khác, kỷ lục cá nhân thường là đỉnh của một ngọn núi. Nhưng điều quyết định một vận động viên có thể duy trì đẳng cấp trong nhiều năm hay không lại là độ cao của chân núi, tức là mức sàn mà họ có thể đạt được ngay cả trong những ngày tệ nhất. Với 22,16 giây ở Brussels, Hunt đang cho thấy chân núi của cô đã cao hơn trước.

Tôi từng viết rằng bảng tỷ số là kết thúc trận đấu, nhưng phần lớn câu chuyện nằm bên dưới nó. Ở đây cũng vậy. Dòng kết quả ghi 22,16 giây và vị trí thứ ba. Còn câu chuyện bên dưới dòng kết quả ấy là câu chuyện về một vận động viên đã học được cách chạy nhanh ngay cả khi không còn tươi mới.

Phương pháp tập luyện: khi khối lượng trở thành tuyến phòng thủ

Điều khiến tôi chú ý trong phần mô tả về quá trình chuẩn bị của Hunt là cách cô nói về các buổi tập dài. Cô kể rằng trong mùa đông, cô thực hiện những bài tập với thời gian hồi phục rất ngắn, khoảng bốn mươi lăm giây, và các bài tập dài được thực hiện liên tiếp, cho phép cô duy trì mật độ tập luyện cao.

Đây là một mô hình tập luyện đáng để phân tích, bởi nó giải thích rất nhiều về khả năng thi đấu dày của Hunt.

Về mặt sinh lý học vận động, việc rút ngắn thời gian hồi phục giữa các bài tập dài có tác dụng huấn luyện cơ thể quen với việc sản xuất năng lượng trong điều kiện không được nghỉ ngơi đầy đủ. Nó mô phỏng chính xác điều xảy ra trong một kỳ giải vô địch, nơi vận động viên phải thi đấu vòng loại buổi sáng, bán kết buổi chiều và chung kết ngày hôm sau. Nếu bạn chỉ tập luyện với thời gian hồi phục dài, cơ thể bạn sẽ chỉ giỏi ở việc chạy khi đã sẵn sàng. Còn nếu bạn tập luyện với thời gian hồi phục ngắn, cơ thể bạn học được cách chạy khi chưa sẵn sàng, và đó mới là kỹ năng quyết định trong các giải đấu lớn.

Việc Hunt có thể giành bốn huy chương vàng ở Birmingham rồi vẫn chạy được thành tích tốt nhất mùa giải ở Brussels là kết quả trực tiếp của kiểu tập luyện này. Cô không chỉ được huấn luyện để chạy nhanh. Cô được huấn luyện để chạy nhanh nhiều lần, trong nhiều ngày liên tiếp, khi cơ thể đã mệt.

Có một khía cạnh khác cần nói tới ở đây, liên quan đến áp lực thương mại đặt lên vai các vận động viên điền kinh hiện đại. Lịch thi đấu Diamond League ngày càng dày, các giải vô địch châu lục và thế giới ngày càng được xếp sát nhau, và các vận động viên ở đẳng cấp của Hunt thường phải lựa chọn giữa việc bảo toàn thể lực và việc đáp ứng kỳ vọng của ban tổ chức, nhà tài trợ và khán giả. Một mùa giải mà vận động viên phải xuất hiện ở Birmingham rồi Brussels trong khoảng thời gian ngắn không phải là ngoại lệ. Nó là tiêu chuẩn mới.

Và trong tiêu chuẩn mới ấy, người chiến thắng không phải là người chạy nhanh nhất trong một ngày đẹp trời. Người chiến thắng là người duy trì được mức độ biểu diễn cao trong suốt chuỗi ngày mà cơ thể không ngừng đòi nghỉ.

Vị thế trên bản đồ 200m nữ

Đặt 22,16 giây của Hunt vào bức tranh toàn cảnh cự ly 200m nữ mùa giải này, ta thấy một thứ bậc khá rõ ràng.

Ở tầng cao nhất là Julien Alfred với 21,79 giây, người chạy nhanh nhất trong năm. Đây là tầng mà mọi cuộc thảo luận về huy chương vàng tại các giải lớn đều phải bắt đầu từ đó. Ngay dưới Alfred là Kayla White với 22,00 giây, một mức thành tích đủ để cạnh tranh ở hầu hết mọi chung kết. Và ở tầng tiếp theo là Hunt với 22,16 giây.

Một số người có thể nhìn vào khoảng cách giữa 21,79 giây và 22,16 giây, tức là 0,37 giây, và kết luận rằng Hunt còn cách nhóm dẫn đầu khá xa. Tôi cho rằng cách đọc đó đúng về mặt con số nhưng sai về mặt động lực.

Trong điền kinh đường chạy, khoảng cách 0,37 giây ở cự ly 200m là khoảng cách có thể thu hẹp trong một mùa giải nếu vận động viên giải quyết được đúng điểm yếu của mình. Với Hunt, điểm yếu ấy không nằm ở khúc cua, nơi cô vừa tự đánh giá là đã chạy đúng kỹ thuật. Điểm yếu nằm ở khả năng duy trì tốc độ tối đa trong giai đoạn cuối, chính xác là hai mươi mét mà cô nói tới.

Và đây là điều thú vị: khả năng duy trì tốc độ cuối là thứ có thể cải thiện được bằng tập luyện, đặc biệt là bằng những bài tập mà Hunt đang thực hiện. Cô đã xây dựng nền tảng để chống lại sự mỏi mệt. Việc cô vẫn cảm nhận sự mỏi mệt ở Brussels có nghĩa là cơ thể cô đã chạm tới giới hạn trong điều kiện mùa giải dài, chứ không có nghĩa là giới hạn ấy cố định.

Ở cự ly 200m nữ mùa này, Alfred đang ở đỉnh cao và White đang ở tầng ngay dưới. Hunt ở tầng thứ ba, nhưng là tầng thứ ba có nền tảng kỹ thuật tốt nhất trong số những vận động viên Anh. Cô là người Anh về đích cao nhất trong một cuộc thi đấu mà đoàn Anh tham dự đông đảo và trải rộng ở nhiều cự ly, từ 100m tới 400m và 1500m. Trong một tập thể có chiều sâu như vậy, việc Hunt vươn lên vị trí dẫn đầu nội bộ là một tín hiệu về vị thế của cô trong hệ thống điền kinh Anh.

Một cái bẫy quen thuộc khi đọc kết quả

Tôi muốn dành phần này để nói về một cái bẫy mà tôi thấy rất nhiều người mắc phải khi đọc kết quả điền kinh, và bản thân tôi cũng từng mắc phải trong những năm đầu viết.

Cái bẫy ấy là đọc thành tích như một con số tuyệt đối, tách rời khỏi thời điểm và hoàn cảnh.

Khi ai đó đọc dòng kết quả "Hunt về ba với 22,16 giây", họ có xu hướng so sánh con số ấy với kỷ lục thế giới hoặc với thành tích của những vận động viên hàng đầu, rồi kết luận về đẳng cấp của Hunt. Nhưng cách đọc ấy bỏ qua một sự thật cơ bản của môn thể thao này: thành tích không phải là một thuộc tính cố định của vận động viên, mà là kết quả của một phương trình gồm rất nhiều biến số, trong đó trạng thái cơ thể chỉ là một biến.

Hai biến số quan trọng khác là vị trí trong chu kỳ mùa giải và mật độ thi đấu trước đó.

Về vị trí trong chu kỳ, đây là chung kết Diamond League, tức là chặng cuối của một mùa giải kéo dài nhiều tháng. Các vận động viên ở chặng này không còn ở trạng thái đỉnh cao thể lực như hồi tháng Sáu hay tháng Bảy. Với Hunt, cô còn cộng thêm bốn huy chương vàng ở Birmingham vào phương trình, nghĩa là cơ thể cô đã trải qua một khối lượng thi đấu lớn hơn hầu hết các đối thủ trong cùng chung kết.

Về mật độ thi đấu, việc Hunt ngay sau chung kết Diamond League sẽ bước vào đường chạy 100m trong đêm kế tiếp cho thấy cô đang vận hành ở chế độ thi đấu liên tục, nơi việc hồi phục giữa các cự ly gần như không có khoảng trống. Trong chế độ ấy, việc chạy 22,16 giây, tốt nhất mùa giải, chỉ kém kỷ lục cá nhân 0,08 giây, là một thành tích ở mức rất cao.

Cái bẫy còn có một tầng sâu hơn. Chúng ta thường đánh giá vận động viên qua thành tích họ đạt được trong khoảnh khắc được truyền hình trực tiếp, mà quên rằng phần lớn công việc của họ diễn ra ở những nơi không có khán giả: những buổi tập buổi sáng, những bài chạy dài trong mùa đông, những ngày hồi phục mà không ai ghi lại. Khi nhìn một vận động viên bước vào đường chạy ở Brussels, chúng ta đang nhìn phần nổi của một tảng băng. Và phần chìm ấy, trong trường hợp của Hunt, được kể lại bằng một chi tiết rất nhỏ: cô phải thực hiện những bài tập với thời gian hồi phục chỉ bốn mươi lăm giây để có thể duy trì mật độ thi đấu như hiện tại.

Đó là lý do tôi luôn tin rằng phần lớn câu chuyện thể thao nằm ở những gì người ta không nhìn thấy. Người ta nhớ bàn thắng, còn tôi nhớ đôi chân rã rời sau tiếng còi.

Khi sự mỏi mệt trở thành dữ liệu

Có một quan điểm mà tôi luôn bảo vệ trong nhiều năm viết về điền kinh: sự vắng mặt và sự mỏi mệt là những dữ liệu quý giá hơn cả những lần phá kỷ lục.

Một vận động viên đạt kỷ lục cá nhân trong điều kiện hoàn hảo cho chúng ta biết họ có thể chạy nhanh đến đâu. Một vận động viên chạy gần kỷ lục cá nhân trong điều kiện mệt mỏi cho chúng ta biết họ ổn định đến đâu. Và trong môn thể thao mà tính ổn định qua nhiều vòng thi đấu quyết định huy chương, thông tin thứ hai quan trọng hơn thông tin thứ nhất.

Tôi từng theo dõi một vận động viên trải qua hơn hai trăm ngày không thi đấu vì dịch bệnh, và trong khoảng thời gian ấy, tôi học được cách nghe nhịp đập của sự kiên trì. Nhịp đập ấy không vang lên trong sân vận động. Nó vang lên trong những buổi tập buổi sáng nơi không có ai đứng nhìn. Hunt, theo những gì cô kể về quá trình chuẩn bị, cũng đang tạo ra nhịp đập tương tự trong mùa giải này.

Ở Brussels, nhịp đập ấy có một âm thanh cụ thể: hai mươi mét cuối nơi đôi chân cô không còn giữ nổi nhịp như ở khúc cua. Đó là âm thanh của giới hạn, nhưng cũng là âm thanh của một cơ thể đã được huấn luyện để đi xa đến giới hạn ấy trong trạng thái không hoàn hảo.

Góc nhìn ngược chiều: chuyên sâu hay đa dạng?

Đây là chỗ tôi muốn nói lên một điều trái với trực giác, và có thể khiến một số người khó chịu.

Trong khá lâu, giới quan sát điền kinh có xu hướng tôn thờ chuyên môn hóa cực đoan: một vận động viên nên tập trung vào một cự ly duy nhất, nên tối ưu hóa mọi thứ cho cự ly ấy, và nên tránh mọi thứ có thể pha loãng sự tập trung. Theo logic này, việc Hunt chạy cả 200m lẫn 100m, thi đấu dày đặc, sẽ bị xem là một quyết định rủi ro, thậm chí là một sai lầm chiến lược.

Tôi không nghĩ vậy. Tôi cho rằng quan điểm chuyên môn hóa cực đoan ấy đã lỗi thời, và chính trường hợp của Hunt cho thấy điều đó.

Trong điền kinh hiện đại, nơi lịch thi đấu dày đặc và nơi các vận động viên hàng đầu phải kiếm sống bằng việc thi đấu chứ không chỉ bằng việc chuẩn bị cho một giải duy nhất trong bốn năm, khả năng thi đấu ở nhiều cự ly là một lợi thế chứ không phải một bất lợi. Nó cho vận động viên khả năng linh hoạt, cho họ nhiều cơ hội tích lũy điểm xếp hạng, và cho họ một nền tảng thể lực đa dạng mà những vận động viên chuyên môn hóa không có.

Hunt chạy 200m ở Brussels và sẽ chạy 100m trong đêm kế tiếp. Hai cự ly này bổ trợ cho nhau. Cự ly 200m phát triển khả năng duy trì tốc độ tối đa, trong khi cự ly 100m phát triển khả năng tăng tốc và kỹ thuật xuất phát. Một vận động viên tập luyện cả hai sẽ có nền tảng thể lực cân bằng hơn một vận động viên chỉ tập trung vào một cự ly.

Điều này không có nghĩa là việc thi đấu dày không có rủi ro. Rủi ro là có thật, và chính Hunt đã nói về sự mỏi mệt ở hai mươi mét cuối như một hệ quả của lịch thi đấu dày. Nhưng tôi cho rằng việc đưa ra lựa chọn giữa chuyên sâu và đa dạng không phải là câu hỏi về đúng sai, mà là câu hỏi về việc vận động viên muốn xây dựng sự nghiệp theo hình dạng nào.

Một sự nghiệp chuyên sâu có thể cho đỉnh cao cao hơn nhưng thời gian ngắn hơn. Một sự nghiệp đa dạng có thể cho đỉnh cao thấp hơn một chút nhưng thời gian dài hơn, và quan trọng hơn, cho vận động viên nhiều cơ hội hơn để tìm ra hình dạng tốt nhất của chính mình.

Với Hunt, hình dạng ấy dường như đang nghiêng về phía đa dạng. Cô không chỉ là một chuyên gia 200m. Cô là một vận động viên nước rút toàn diện, người có thể chạy cả hai cự ly ngắn ở đẳng cấp cao trong cùng một kỳ giải. Và trong bối cảnh điền kinh ngày càng đòi hỏi nhiều hơn ở vận động viên, loại hình vận động viên ấy có thể sẽ là hình mẫu của tương lai.

Điều gì tiếp theo, và điều gì đáng theo dõi

Sau Brussels, lịch trình của Hunt tiếp tục với nội dung 100m trong đêm kế tiếp, nơi cô sẽ đối đầu với Sha'Carri Richardson, một huy chương bạc Olympic. Đó là một bài kiểm tra có ý nghĩa về khả năng chuyển đổi giữa các cự ly, và cũng là một bài kiểm tra về khả năng hồi phục sau một chung kết 200m căng thẳng.

Sau đó, Hunt sẽ tham dự Ultimate Championships lần đầu tiên được tổ chức tại Budapest, bắt đầu từ ngày 11 tháng 9. Cô đã nói về việc tập trung vào việc thi đấu ở nhiều nội dung tại giải đấu này.

Với tôi, hai cột mốc ấy là hai điểm cần theo dõi, và chúng cần được đọc cùng nhau.

Nếu Hunt chạy tốt ở 100m trong đêm kế tiếp, điều đó sẽ xác nhận rằng nền tảng thể lực của cô thực sự cho phép cô vận hành ở mật độ cao mà không bị sụt giảm hiệu suất nghiêm trọng. Nếu cô chạy kém hơn ở 100m, điều đó sẽ cho thấy rằng hai mươi mét cuối ở Brussels không phải là hiện tượng nhất thời, mà là tín hiệu của sự mỏi mệt tích lũy cần được quản lý cẩn thận hơn trong tương lai.

Còn ở Budapest, kết quả của Hunt sẽ cho chúng ta biết liệu cô có thể duy trì đẳng cấp qua nhiều ngày thi đấu liên tiếp hay không, và liệu phương pháp tập luyện với thời gian hồi phục ngắn của cô có thực sự chuyển hóa thành sức bền thi đấu ở mức cao nhất hay không.

Điều tôi sẽ chú ý nhất không phải là huy chương Hunt giành được, mà là hình dạng của đôi chân cô trong những mét cuối của những chặng đua ở Budapest. Bởi đó là nơi sự thật về một vận động viên hiện lên rõ nhất.

Điều tôi tin sau khi xem lại đoạn băng

Tôi đã xem lại đoạn băng chung kết 200m ở Brussels nhiều lần, không phải để đếm số bước chân, mà để nhìn cách Hunt chạy qua khúc cua rồi bước vào đoạn thẳng.

Đoạn băng không cho tôi thấy một vận động viên thất bại ở hai mươi mét cuối. Nó cho tôi thấy một vận động viên đã đi tới giới hạn của mình trong điều kiện không hoàn hảo, và đã chạm tới giới hạn ấy ở một nơi mà rất nhiều người sẽ bỏ cuộc trước đó.

22,16 giây không phải là kỷ lục cá nhân. Nhưng nó là một trong những dấu vết quan trọng nhất trong sự nghiệp của Amy Hunt, bởi nó cho thấy cô đã học được cách chạy nhanh ngay cả khi cơ thể không còn tươi mới. Trong môn thể thao mà mùa giải kéo dài gần như cả năm, kỹ năng ấy có giá trị hơn bất kỳ một lần phá kỷ lục nào.

Điều tôi muốn để lại ở đây không phải là một kết luận về việc Hunt sẽ vô địch hay không. Thể thao không vận hành theo cách ấy. Điều tôi muốn để lại là một câu hỏi: nếu một vận động viên chạy 22,16 giây trong trạng thái mệt mỏi nhất của mùa giải, thì khi mọi thứ hoàn hảo, con số ấy sẽ là bao nhiêu?

Và câu hỏi ấy, hơn bất kỳ bảng xếp hạng nào, mới là điều khiến tôi tiếp tục ngồi lại bên đường chạy.